Objavljeno: 25.09.2026. · HACCP

Nova hrana u Crnoj Gori 2026: kada proizvod ili sastojak traži regulatornu provjeru

Objavljuje: ConsultHQ

Nova Uredba 126/2026 uređuje utvrđivanje statusa, odobravanje i označavanje novel food proizvoda prema pravilima usklađenim sa EU okvirom.

Crna Gora od 26. avgusta 2026. primjenjuje novu Uredbu o novoj hrani 126/2026. Ona uređuje provjeru statusa proizvoda, listu odobrene nove hrane, uslove upotrebe i posebne zahtjeve označavanja. Za proizvođače to znači da novi sastojak ne treba automatski pustiti u recepturu samo zato što ga dobavljač prodaje na drugom tržištu.

Ovo nije propis koji utiče na svaki prehrambeni proizvod.

Većina tradicionalnih sirovina i standardnih receptura neće zbog njega postati „nova hrana“.

Problem nastaje kada kompanija uvodi sastojak, izvor, tehnologiju ili oblik hrane čiji regulatorni status nije očigledan.

Uredba 126/2026 važi od 26. avgusta 2026.

Nova Uredba o novoj hrani objavljena je u „Službenom listu Crne Gore“ broj 126/2026 od 26. avgusta 2026. i stupila je na snagu istog dana.

Njome je prestala da važi prethodna Uredba o novoj hrani koja se može koristiti i stavljati na tržište iz 2018. sa kasnijim izmjenama.

Novi propis prenosi odredbe Regulative (EU) 2015/2283 o novoj hrani sa izmjenama i dopunama.

To približava domaći sistem evropskom modelu u kojem se status i bezbjednost nove hrane provjeravaju prije stavljanja na tržište.

Šta se smatra novom hranom

Koncept novel food je širi od „novog proizvoda“.

EU okvir novu hranu vezuje za hranu koja prije 15. maja 1997. nije bila korišćena za ljudsku ishranu u značajnoj mjeri u Evropskoj uniji i pripada jednoj od propisanih kategorija.

Nova crnogorska uredba navodi kategorije poput hrane:

• sa novom ili namjerno izmijenjenom molekularnom strukturom;
• proizvedene od mikroorganizama, gljivica ili algi;
• mineralnog porijekla;
• proizvedene ili izolovane iz određenih biljaka ili njihovih djelova;
• proizvedene ili izolovane iz životinja;
• dobijene iz ćelijskih ili tkivnih kultura;
• proizvedene novim tehnološkim postupkom koji značajno mijenja sastav ili strukturu;
• koja sadrži određene nanomaterijale;
• određenih vitamina, minerala ili drugih supstanci kada se koriste novi procesi ili nanooblici.

Zato izraz „nov proizvod“ u marketingu i „nova hrana“ u regulativi nijesu ista stvar.

Novi ukus postojećeg proizvoda nije automatski novel food

Firma može razviti novi keks, napitak ili mliječni proizvod i da on uopšte ne bude nova hrana u regulatornom smislu.

Ako koristi poznate sirovine i standardne procese sa istorijom uobičajene upotrebe, novel food režim možda nije relevantan.

Suprotno tome, proizvod koji izgleda vrlo jednostavno može zahtijevati regulatornu provjeru ako sadrži neuobičajen biljni ekstrakt, novi mikroorganizam ili sastojak dobijen netradicionalnim postupkom.

Zato se status provjerava prema sastojku i procesu.

Ne prema tome koliko proizvod djeluje „inovativno“.

Odgovornost za početnu provjeru je na subjektu koji stavlja hranu na tržište

Član 5 Uredbe propisuje da subjekat u poslovanju hranom provjerava da li hrana koju namjerava staviti na tržište Crne Gore spada u područje primjene Uredbe.

Ovo je važna poslovna obaveza.

Proizvođač ne treba čekati službenu kontrolu da prvi put postavi pitanje statusa sastojka.

Regulatornu provjeru ima smisla uraditi prije finalizacije recepture, etikete i komercijalne nabavke većih količina sirovine.

Ako status nije jasan, konsultuje se nadležno Ministarstvo

Nova Uredba izričito uređuje i situaciju kada kompanija nije sigurna da li određeni proizvod spada u novel food.

Tada se subjekat konsultuje sa organom državne uprave nadležnim za bezbjednost hrane i dostavlja potrebne informacije kako bi se status mogao utvrditi.

Ministarstvo se u tom postupku može konsultovati i sa Evropskom agencijom za bezbjednost hrane.

Ovo je dobar razlog da tehnička dokumentacija o sastojku bude uređena prije nego što nastane regulatorno pitanje.

Samo odobrena nova hrana može biti stavljena na tržište

Uredba propisuje da se nova hrana može stavljati na tržište samo ako je odobrena i unesena u listu odobrene nove hrane, uz poštovanje definisanih uslova upotrebe i označavanja.

To je centralna kontrola sistema.

Dobavljač može imati proizvod u katalogu.

Može postojati i tehnička dokumentacija koja pokazuje određenu bezbjednost.

Ali ako proizvod regulatorno spada u novel food, treba provjeriti njegov status na listi i uslove pod kojima je odobren.

Nova lista odobrene hrane primjenjuje se od 29. avgusta

Pravilnik o listi odobrene nove hrane za stavljanje na tržište objavljen je u „Službenom listu CG“ broj 127/2026 od 28. avgusta i stupio je na snagu 29. avgusta 2026.

Lista prati evropski sistem iz Implementirajuće regulative (EU) 2017/2470.

Za svaki novel food nije bitan samo naziv.

EU model liste sadrži i:

• kategorije hrane u kojima se može koristiti;
• maksimalne nivoe gdje su propisani;
• posebne zahtjeve označavanja;
• dodatne uslove;
• specifikacije proizvoda.

Zato provjera „nalazi se na listi“ nije uvijek dovoljna.

Treba provjeriti i pod kojim uslovima.

Odobravanje se zasniva na bezbjednosti i zaštiti potrošača

Crnogorska Uredba navodi tri osnovna uslova za upis nove hrane na listu.

Nova hrana ne smije predstavljati bezbjednosni rizik prema dostupnim naučnim dokazima.

Njena upotreba ne smije dovoditi potrošača u zabludu.

Ako treba da zamijeni postojeću hranu, njena uobičajena konzumacija ne smije biti nutritivno nepovoljnija.

To znači da regulatorna provjera nije samo tehnička lista sastojaka.

Posmatra se i način na koji će proizvod biti predstavljen i korišćen.

Posebno označavanje može biti uslov odobrenja

Za određenu novu hranu mogu biti propisani dodatni zahtjevi označavanja.

Uredba predviđa da lista može sadržati posebne informacije o sastavu, nutritivnoj vrijednosti, predviđenoj upotrebi ili mogućim implikacijama za određene grupe potrošača.

Zato proizvođač ne treba završiti etiketu prije regulatorne provjere statusa sastojka.

Sastojak može biti dozvoljen, ali njegova upotreba može zahtijevati posebnu formulaciju deklaracije ili upozorenje.

To je tipična tačka gdje razvoj proizvoda i regulatory compliance treba da rade zajedno.

Za određenu novu hranu mogu postojati i maksimalni nivoi

Lista može definisati uslove korišćenja, uključujući maksimalne nivoe i ograničenja potrebna za zaštitu određenih grupa stanovništva ili sprečavanje problema kod prekomjerne konzumacije.

To je slično logici koju smo već vidjeli kod aditiva, ali se radi o drugom regulatornom sistemu.

Zato novel food ne treba provjeravati kroz listu aditiva.

Svaka kategorija ima svoj pravni okvir.

Praćenje nakon stavljanja na tržište može biti dodatni uslov

Uredba predviđa mogućnost da upis na listu sadrži i zahtjeve za praćenje nakon stavljanja proizvoda na tržište.

To neće važiti za svaki proizvod.

Ali pokazuje da regulatorna odgovornost ne mora završiti trenutkom odobravanja i početkom prodaje.

Kompanija treba provjeriti sve uslove povezane sa konkretnim upisom na listu.

Tradicionalna hrana iz trećih zemalja ima poseban koncept

EU novel-food okvir poznaje i kategoriju tradicionalne hrane iz treće zemlje.

Riječ je o određenoj hrani iz primarne proizvodnje sa dokumentovanom istorijom bezbjedne upotrebe u najmanje jednoj trećoj zemlji. EU okvir istoriju bezbjedne upotrebe vezuje za najmanje 25 godina kontinuirane konzumacije u uobičajenoj ishrani značajnog broja ljudi.

Nova crnogorska Uredba takođe definiše tradicionalnu hranu iz treće zemlje.

Za uvoznike egzotičnih biljaka, sjemena ili drugih novih sastojaka to može biti važna regulatorna kategorija.

Ali „tradicionalno negdje u svijetu“ nije samo po sebi dovoljno.

Potrebna je odgovarajuća regulatorna i dokumentaciona osnova.

Novi izvor vitamina ili minerala može imati i novel-food status za konkretnu namjenu. Zato se, pored dozvoljenog hemijskog oblika prema Uredbi 47/2026, po potrebi provjeravaju odobrenje nove hrane i njegovi uslovi upotrebe. Primjer i postupak pojašnjava tekst o vitaminima i mineralima u hrani.

Uredba se ne primjenjuje na sve posebne kategorije sastojaka

Nova Uredba izričito isključuje određene proizvode koji imaju sopstveni regulatorni sistem.

Među njima su:

• genetski modifikovana hrana;
• prehrambeni enzimi;
• prehrambeni aditivi;
• prehrambene arome;
• ekstrakcioni rastvarači koji se koriste u proizvodnji hrane.

Zato je ispravna klasifikacija proizvoda prvi korak.

Ne treba sve neobične sastojke automatski slati u novel-food proceduru.

Dodatak ishrani može imati poseban novel-food problem

EU definicija uključuje i zanimljiv slučaj hrane koja se prije referentnog datuma koristila isključivo u dodacima ishrani, ali se sada želi koristiti u drugoj kategoriji hrane.

To je vrlo relevantno razvoju funkcionalnih proizvoda.

Činjenica da određeni ekstrakt godinama postoji u kapsuli ili suplementu ne znači automatski da ga proizvođač može staviti u napitak, jogurt ili drugu standardnu hranu.

Namjena proizvoda može promijeniti regulatornu procjenu.

Dobavljač treba da pruži više od komercijalnog datasheeta

Kod novih sastojaka proizvođač treba imati dovoljno informacija da utvrdi regulatorni status.

To može uključiti:

• tačan identitet sastojka;
• način proizvodnje;
• izvor;
• sastav;
• namjenu;
• istoriju upotrebe;
• postojeće regulatorno odobrenje;
• specifikaciju;
• uslove korišćenja;
• zahtjeve označavanja.

Ako dobavljač ne može jasno odgovoriti na osnovna pitanja o statusu sastojka, to je regulatorni rizik prije nego što postane proizvodni problem.

Change control treba uključiti regulatorni status novog sastojka

Kompanija može imati odličan HACCP sistem i ipak pogriješiti ako novi sastojak uđe u recepturu bez regulatory review-a.

Zato odobrenje nove sirovine treba povezati sa change-control procesom.

Prije pune komercijalizacije treba provjeriti:

• da li je sastojak novel food;
• da li je odobren;
• za koju kategoriju proizvoda;
• u kojoj količini;
• postoje li posebna upozorenja;
• da li se mijenja HACCP analiza;
• da li se mijenja deklaracija.

Ovo je mnogo jeftinije nego ispravljati gotov proizvod nakon štampe ambalaže ili početka distribucije.

HACCP ne potvrđuje da je novel food legalno odobren

HACCP procjenjuje opasnosti i kontroliše proizvodni proces.

Novel-food uredba uređuje regulatornu dozvoljenost nove hrane za stavljanje na tržište.

To su povezani, ali različiti sistemi.

Sastojak može biti mikrobiološki i hemijski kontrolisan kroz HACCP, a da i dalje nema potreban novel-food status za konkretnu upotrebu.

Zato proizvođač treba oba nivoa kontrole.

Ko treba posebno da provjeri Uredbu 126/2026

Ova tema nije podjednako relevantna cijeloj prehrambenoj industriji.

Veći prioritet imaju kompanije koje:

• razvijaju inovativnu ili funkcionalnu hranu;
• koriste nove biljne ili životinjske izvore;
• koriste ekstrakte ili specifične bioaktivne sastojke;
• uvode alge, gljive ili mikroorganizme;
• koriste nove proizvodne tehnologije;
• uvoze egzotične sastojke iz trećih zemalja;
• razvijaju sastojke u nanoobliku;
• prenose sastojak iz suplementa u standardnu hranu.

Klasična pekara koja koristi standardne sirovine vjerovatno neće zbog ove uredbe imati značajan novi compliance posao.

Šta proizvođači treba da provjere sada

Kompanija koja razvija novi proizvod treba da uvede jednostavnu regulatornu provjeru prije finalizacije recepture.

Treba utvrditi:

• da li sastojak ili proizvod može potpasti pod novel-food definiciju;
• postoji li istorija značajne upotrebe prije 15. maja 1997. kada je taj kriterijum relevantan;
• nalazi li se sastojak na listi odobrene nove hrane;
• koji su uslovi njegove upotrebe;
• postoje li maksimalni nivoi;
• postoje li posebni zahtjevi označavanja;
• da li postoje ograničenja za određene populacione grupe;
• da li treba konsultovati Ministarstvo radi utvrđivanja statusa;
• da li dobavljačka dokumentacija podržava regulatorni zaključak.

Ovo treba uraditi prije kupovine većih količina sirovine i štampe ambalaže.

ConsultHQ može povezati novel-food provjeru sa razvojem proizvoda i HACCP sistemom

Proizvođaču nije potreban poseban compliance sistem za svaki novi sastojak.

Potrebno je da regulatorna provjera postane dio odobravanja sirovina i razvoja proizvoda.

ConsultHQ može kroz regulatory gap analizu pregledati postojeću proceduru razvoja recepture, dokumentaciju dobavljača i način odobravanja novih sastojaka prema Uredbi 126/2026 i Listi 127/2026.

Ako sastojak zahtijeva formalno regulatorno utvrđivanje statusa ili odobrenje, kompanija zatim postupa kroz nadležni regulatorni postupak.

Cilj je da regulatory pitanje bude riješeno prije nego što novi proizvod postane skup komercijalni problem.

Povezane stranice: HACCP za proizvodnju hrane, prehrambeni aditivi i gap analiza.

Zvanični izvori: Službeni list: Uredba 126/2026; Službeni list: Lista 127/2026.

← Svi članci