Objavljeno: 25.09.2026. · ISO 14001

Novi Zakon o zaštiti prirode 2026: šta firme i investitori treba da provjere

Objavljuje: ConsultHQ

Novi Zakon o zaštiti prirode 117/2026 jača zaštitu biodiverziteta, ekološke mreže i zaštićenih područja uz snažnije povezivanje sa Natura 2000.

Crna Gora od 15. avgusta 2026. primjenjuje novi Zakon o zaštiti prirode 117/2026. Propis jača sistem zaštite biodiverziteta, ekološke mreže i zaštićenih područja te domaći okvir snažnije povezuje sa Natura 2000 i evropskim pravilima zaštite vrsta i staništa. Za investitore je posebno važno rano provjeriti lokaciju i mogući uticaj projekta.

Ovo nije zakon koji svakoj firmi automatski stvara novi paket dokumentacije.

Kompanija koja posluje u postojećem objektu bez relevantnog uticaja na prirodu može imati vrlo ograničene direktne obaveze.

Situacija je drugačija kod novih industrijskih, energetskih, turističkih ili infrastrukturnih projekata u blizini ekološki vrijednih područja.

Novi Zakon 117/2026 zamijenio je prethodni okvir

Zakon o zaštiti prirode objavljen je u „Službenom listu Crne Gore“ broj 117/2026 od 7. avgusta i stupio je na snagu 15. avgusta 2026.

Njime je stavljen van snage prethodni Zakon o zaštiti prirode.

Ministarstvo je tokom pripreme novog zakona navelo da je cilj snažnije usklađivanje sa evropskim propisima, posebno sistemom zaštite biodiverziteta i Natura 2000 mrežom.

Za kompanije je zato korisno postojeće environmental compliance registre provjeriti prema novom zakonu, a ne nastaviti koristiti reference na okvir iz 2016/2019.

Natura 2000 postaje mnogo važniji dio regulatornog konteksta

Jedan od najvažnijih pravaca novog zakona jeste jasnije povezivanje domaćeg sistema zaštite prirode sa konceptom Natura 2000.

Natura 2000 predstavlja evropsku mrežu područja važnih za očuvanje vrijednih i ugroženih vrsta i staništa.

Crna Gora tokom 2026. paralelno nastavlja proces definisanja svoje ekološke mreže. U maju je, na primjer, sprovedena javna rasprava o predlogu Natura 2000 područja za morski dio teritorije.

Za investitora je zato lokacija projekta sve važniji regulatorni podatak.

Parcela koja danas djeluje kao običan razvojni prostor može biti povezana sa ekološki važnim područjem ili staništem koje zahtijeva dodatnu provjeru.

Natura 2000 ne znači automatsku zabranu poslovanja ili gradnje

Ovo je važna razlika.

Ministarstvo izričito naglašava da Natura 2000 nije zamišljena kao sistem potpune zabrane korišćenja prostora, već kao model kojim se zaštita prirode povezuje sa održivim korišćenjem i razvojem.

Za kompaniju to znači da činjenica da se projekat nalazi u ili blizu relevantnog područja ne daje sama po sebi odgovor da li projekat može biti realizovan.

Potrebno je procijeniti konkretnu aktivnost, lokaciju i mogući uticaj.

Zato regulatory screening treba raditi prije konačnog zaključavanja investicije.

Zaštićena područja dobijaju precizniji sistem zaštite

Ministarstvo je tokom pripreme Zakona posebno izdvojilo jasnije uređivanje postupka proglašavanja zaštićenih područja.

Tri osnovne zone zaštite — stroga, aktivna i održiva — ostaju, ali se aktivnosti u njima preciznije definišu.

Za investitora nije dovoljno znati samo da je određena lokacija „u parku“.

Treba utvrditi:

• kategoriju zaštićenog područja;
• zonu zaštite;
• zaštitni pojas ako postoji;
• plan upravljanja;
• konkretna ograničenja relevantna za projekat.

Dva projekta unutar istog šireg zaštićenog područja zato mogu imati potpuno različit regulatorni status.

Preventivna zaštita područja počinje ranije

Jedna od značajnih novina koju je Ministarstvo izdvojilo jeste preventivna zaštita područja već tokom postupka njegovog proglašavanja za zaštićeno.

To je važno investitorima koji analiziraju razvojnu lokaciju.

Nije uvijek dovoljno provjeriti samo postojeću listu formalno proglašenih zaštićenih područja.

Treba provjeriti i da li je za područje pokrenut postupak nove zaštite ili postoji drugi relevantan status koji može uticati na planirani projekat.

Environmental due diligence zato treba raditi prema aktuelnom stanju, a ne staroj prostornoj dokumentaciji.

Biodiverzitet postaje konkretnija ISO 14001 tema

ISO 14001:2026 dodatno naglašava biodiverzitet, prirodne resurse, klimatske promjene i širi kontekst organizacije.

Novi Zakon o zaštiti prirode zato se prirodno povezuje sa sistemom upravljanja životnom sredinom kod kompanija čije aktivnosti mogu uticati na staništa, vrste ili zaštićena područja.

Ipak, Zakon i ISO 14001 imaju različite funkcije.

Zakonski zahtjev mora se ispuniti nezavisno od sertifikacije.

ISO 14001 daje strukturu kroz koju kompanija može upravljati tim zahtjevima.

Registar ekoloških aspekata treba da prepozna uticaj na prirodu gdje je relevantan

Neke ISO 14001 kompanije registar aspekata uglavnom grade oko:

• otpada;
• vode;
• energije;
• emisija;
• hemikalija.

Kod lokacija osjetljivih na biodiverzitet to nije dovoljno.

Relevantni aspekt može biti i uticaj na:

• staništa;
• zaštićene vrste;
• vegetaciju;
• vodene i morske ekosisteme;
• fragmentaciju prostora;
• svjetlosno ili drugo uznemiravanje vrsta;
• korišćenje prirodnih resursa.

Ne treba svakoj firmi dodavati sve ove teme.

Procjena treba da prati lokaciju i stvarnu djelatnost.

Novi projekat treba provjeriti prije nego što lokacija postane konačna

Regulatorna analiza zaštite prirode ima najveću vrijednost rano u investicionom ciklusu.

Ako firma već kupi zemljište, razvije projekat i zaključa tehnologiju, kasnije ograničenje može biti veoma skupo.

Prije veće investicije ima smisla provjeriti:

• postojeća zaštićena područja;
• zone zaštite;
• predložena i relevantna područja ekološke mreže;
• prisustvo osjetljivih staništa ili vrsta;
• vezu sa EIA postupkom;
• prostorno-planska ograničenja;
• posebne uslove zaštite prirode.

To ne znači da svaki projekat mora proći isti stručni postupak.

Znači da regulatorni status treba znati prije donošenja ključnih investicionih odluka.

EIA i zaštita prirode treba da budu povezane, ali nijesu isti postupak

Procjena uticaja na životnu sredinu posmatra širi skup uticaja projekta.

Zaštita prirode posebno se bavi biodiverzitetom, staništima, vrstama i zaštićenim područjima.

Kod određenih projekata ova dva regulatorna sistema se preklapaju.

Zato rezultat EIA analize ne treba automatski smatrati jedinim odgovorom za sva pitanja zaštite prirode.

Kompanija treba da provjeri i posebne zahtjeve koji proizlaze iz lokacije i statusa prirodnih dobara.

Turistički projekti mogu imati poseban interes za ovu oblast

Crnogorski turizam često zavisi upravo od prostora visoke prirodne vrijednosti.

Hotel ili resort u urbanom području i turistički kompleks na ekološki osjetljivoj lokaciji nijesu isti environmental slučaj.

Novi zakon je zato posebno značajan za:

• razvoj novih resorta;
• turističke komplekse;
• marine i povezanu infrastrukturu;
• projekte u obalnom području;
• projekte blizu nacionalnih parkova i parkova prirode;
• druge zahvate u ekološki osjetljivom prostoru.

To ne znači da je svaki turistički projekat problematičan.

Znači da lokacijski compliance treba provjeravati mnogo ranije.

Industrijski projekti treba da provjere širu zonu uticaja

Fabrika ne mora fizički stajati unutar granica zaštićenog područja da bi njen projekat zahtijevao ozbiljniju environmental analizu.

Uticaj može nastati kroz vodu, emisije, saobraćaj, otpadne vode, buku ili druge mehanizme.

Zato se kod većih projekata ne treba zaustaviti na pitanju:

„Da li je parcela u zaštićenom području?“

Bolje pitanje je:

„Može li aktivnost značajno uticati na zaštićenu prirodnu vrijednost ili ekološku mrežu?“

Ta procjena zahtijeva stručni i regulatorni kontekst konkretnog projekta.

Lokalni planovi i upravljanje zaštićenim područjima postaju važniji

Novi zakon dodatno jača ulogu lokalnih samouprava i upravljača zaštićenih područja.

Ministarstvo je izdvojilo godišnje izvještavanje lokalnih samouprava o stanju prirode i sprovođenju politike biodiverziteta, kao i jasniji nadzor nad upravljanjem zaštićenim područjima.

Za kompanije to znači da relevantan zahtjev ne mora uvijek biti sadržan samo u jednom nacionalnom zakonu.

Plan upravljanja konkretnim područjem i lokalni akti mogu imati neposredan uticaj na dozvoljene aktivnosti.

Zato compliance review treba da ide do nivoa konkretne lokacije.

Komercijalno korišćenje određenih divljih vrsta ima poseban regulatorni režim

U aprilu 2026. stupio je na snagu i novi pravilnik koji uređuje način i uslove korišćenja i sakupljanja određenih divljih vrsta životinja, biljaka i gljiva koje se koriste u komercijalne svrhe.

Ovo je uža tema.

Relevantna je kompanijama koje se bave komercijalnim sakupljanjem ili prometom takvih prirodnih resursa.

Za većinu standardnih ISO 14001 klijenata nema potrebe širiti EMS dokumentaciju ovom oblašću.

Ali firme kojima je prirodni resurs direktna sirovina treba da provjere poseban regulatorni režim.

CITES i prekogranična trgovina ostaju posebna compliance tema

Uprava carina je nakon donošenja novog Zakona u avgustu 2026. objavila posebno uputstvo o njegovoj primjeni u carinskom kontekstu.

To je relevantno prekograničnom prometu zaštićenih vrsta i proizvoda koji mogu potpasti pod CITES i druga ograničenja.

Za većinu industrijskih kompanija ova oblast neće biti relevantna.

Ali kod specifičnih sirovina, proizvoda životinjskog ili biljnog porijekla i trgovine zaštićenim vrstama može biti vrlo važna.

Natura 2000 status treba pratiti i nakon početne investicione analize

Crna Gora još razvija svoju Natura 2000 mrežu.

Tokom 2026. nastavljene su javne rasprave i definisanje predloga područja.

To znači da regulatorna karta nije nužno statična.

Za dugoročne investicione projekte treba pratiti razvoj mreže i nakon početnog due diligence-a.

To je posebno značajno projektima koji prolaze kroz višegodišnje faze razvoja.

Šta kompanije treba da provjere sada

Novi Zakon nije razlog da svaka firma radi novu studiju biodiverziteta.

Prvo treba utvrditi relevantnost.

Kompanija sa novim projektom ili ekološki osjetljivom lokacijom treba da provjeri:

• status lokacije;
• zaštićena područja i zone zaštite;
• ekološku mrežu i Natura 2000 razvoj;
• relevantne vrste i staništa;
• postojeće EIA uslove;
• prostorno-planske dokumente;
• plan upravljanja zaštićenim područjem ako je relevantan;
• ISO 14001 ekološke aspekte;
• planirane promjene i proširenja projekta.

Ako nema relevantnog uticaja, Zakon ne treba vještački pretvarati u veliku internu proceduru.

ISO 14001 sistem ne treba zatrpavati propisima koji nijesu relevantni

Dobar registar obaveza usklađenosti nije spisak svih ekoloških zakona Crne Gore.

Treba da pokazuje koji se zahtjevi odnose na kompaniju i zašto.

Za firmu u centralnoj poslovnoj zoni bez relevantnog uticaja na biodiverzitet ovaj zakon može imati vrlo ograničenu operativnu ulogu.

Za novi resort, rudnik, industrijsko postrojenje ili infrastrukturni projekat njegova važnost može biti mnogo veća.

To je razlog da compliance bude zasnovan na riziku i kontekstu.

ConsultHQ može povezati zaštitu prirode sa ISO 14001 i investicionim promjenama

Kod novih projekata environmental compliance ne treba provjeravati tek nakon završetka tehničkog projektovanja.

ConsultHQ može kroz ISO 14001 i regulatory gap pregled pomoći da kompanija prepozna da li nova lokacija, proširenje ili aktivnost zahtijeva dodatnu provjeru sa stanovišta zaštite prirode.

Kod formalnih studija biodiverziteta, ocjene uticaja ili drugih zakonom regulisanih stručnih poslova potrebno je angažovati odgovarajuće stručnjake i institucije prema primjenjivom postupku.

Naš cilj je da rezultati tih postupaka kasnije budu povezani sa EMS sistemom i stvarnim operativnim kontrolama kompanije.

Povezane stranice: ISO 14001 u Crnoj Gori, ISO standardi za fabrike, gap analiza i procjena uticaja.

Zvanični izvori: Službeni list: Zakon o zaštiti prirode 117/2026; Službeni list: pravilnik o komercijalnom korišćenju divljih vrsta.

← Svi članci