Objavljeno: 25.09.2026. · ISO 14001

Novi Zakon o zaštiti vazduha 2026: šta firme u Crnoj Gori treba da provjere

Objavljuje: ConsultHQ

Novi Zakon o zaštiti vazduha uređuje emisijske dozvole, monitoring, evidencije i kontrolu stacionarnih izvora prema savremenijem EU okviru.

Crna Gora od 15. avgusta 2026. primjenjuje novi Zakon o zaštiti vazduha 117/2026. Zakon uvodi savremeniji sistem kontrole emisija, dozvola, monitoringa i evidencija za pravna lica i preduzetnike koji utiču ili mogu uticati na kvalitet vazduha, uz dalje usklađivanje sa aktuelnim propisima Evropske unije.

Za industrijske kompanije ovo nije samo pitanje dimnjaka.

Obaveze mogu uticati na dozvole, mjerenje emisija, evidenciju stacionarnih izvora, rekonstrukcije postrojenja, goriva i rad uređaja za smanjenje emisija.

Kompanije koje koriste ISO 14001 zato treba da novi zakon uključe u provjeru svojih obaveza usklađenosti gdje je relevantan.

Zakon 117/2026 važi od 15. avgusta

Zakon o zaštiti vazduha objavljen je u „Službenom listu Crne Gore“ broj 117/2026 od 7. avgusta i stupio je na snagu 15. avgusta 2026. Njime su prestali da važe prethodni Zakon o zaštiti vazduha 25/10 i njegove izmjene 43/15.

U „Službenom listu“ broj 120/2026 od 12. avgusta objavljena je i Ispravka Zakona o zaštiti vazduha. Zato kompanije treba da koriste aktuelni tekst propisa, a ne nacrte ili starije verzije koje još kruže online.

Novi zakon prenosi noviji EU okvir kvaliteta vazduha

Aktuelni tekst Zakona prenosi više evropskih propisa.

Među njima je i Direktiva (EU) 2024/2881 o kvalitetu ambijentalnog vazduha i čistijem vazduhu za Evropu, uz Direktivu 2016/2284 o smanjenju nacionalnih emisija i Direktivu 2015/2193 za srednja postrojenja za sagorijevanje.

Vlada je prilikom predstavljanja Zakona posebno navela savremenije metode monitoringa, modeliranje, planove kvaliteta vazduha, digitalne registre, elektronsko izvještavanje i unaprijeđen sistem dozvola za emisije.

Za kompanije je ipak važnije ono što zakon direktno traži od operatera.

Pravna lica koja mogu uticati na vazduh imaju konkretne obaveze

Član 45 novog Zakona uređuje obaveze pravnih lica i preduzetnika čija djelatnost utiče ili može uticati na kvalitet vazduha.

Oni treba da obezbijede tehničke mjere za sprečavanje ili smanjenje emisija, uključe troškove zaštite vazduha u investicione i proizvodne troškove, vode evidencije o tim sredstvima i prate uticaj svojih aktivnosti na kvalitet vazduha.

To znači da zaštita vazduha ne treba da ostane samo tema ekologije.

Može uticati na projektovanje opreme, održavanje, budžetiranje, monitoring i odluke o investicijama.

Dozvola za emisiju postaje centralno pitanje za relevantne izvore

Zakon propisuje da pravna lica i preduzetnici iz člana 45 pribavljaju od Agencije dozvolu za dozvoljene emisije zagađujućih materija u vazduh. Dozvola se zasniva na graničnim vrijednostima emisija za stacionarne izvore.

Postoji važan izuzetak.

Posebna emisijska dozvola prema ovom članu ne traži se ako je kompanija, prema drugim propisima, dužna da pribavi integrisanu dozvolu ili saglasnost u postupku procjene uticaja na životnu sredinu.

Zato prije podnošenja zahtjeva treba prvo razumjeti koji regulatorni režim važi za konkretno postrojenje.

Ne treba paralelno tražiti dozvole koje zakon međusobno razdvaja.

Stacionarni izvor mora imati evidenciju i monitoring

Član 46 propisuje konkretne obaveze vlasnicima i korisnicima stacionarnih izvora zagađenja.

Firma treba da vodi evidenciju o stacionarnom izvoru i njegovim rekonstrukcijama, obezbijedi redovno praćenje i mjerenje emisija i čuva podatke o mjernim mjestima, rezultatima i učestalosti mjerenja.

Zakon traži i evidenciju:

• potrošnje goriva;
• otpada nastalog tokom procesa sagorijevanja;
• rada uređaja za smanjenje emisija.

To je direktno relevantno ISO 14001 sistemima.

Ove informacije treba povezati sa operativnim kontrolama, monitoringom i odgovornostima, a ne voditi kao odvojenu tabelu samo zbog zakona.

Rekonstrukcija postrojenja treba da pokrene regulatornu provjeru

Zakon izričito traži evidenciju svake promjene, odnosno rekonstrukcije stacionarnog izvora.

To je važno za change management.

Nova peć, gorionik, filter, povećanje kapaciteta ili druga tehnička izmjena može promijeniti emisijski profil postrojenja.

Zato tehnička investicija ne treba da završi samo odobrenjem proizvodnje i održavanja.

Environmental funkcija treba da procijeni da li se mijenja dozvola, monitoring ili druga zakonska obaveza.

Praćenje vazduha može biti povezano sa EIA ili integrisanom dozvolom

Za stacionarne izvore kod kojih je obavezna procjena uticaja na životnu sredinu ili se ona može zahtijevati, zagađivač prati kvalitet vazduha na način definisan EIA dokumentacijom ili integrisanom dozvolom.

Podaci iz tog monitoringa dostavljaju se Agenciji i lokalnoj upravi najkasnije do 31. marta tekuće godine za prethodnu godinu. Troškove monitoringa snosi zagađivač.

Ovo pokazuje zašto EIA, integrisana dozvola i Zakon o vazduhu ne treba držati u tri potpuno odvojene compliance liste.

Za isto postrojenje ti zahtjevi mogu biti povezani.

Mjerenje emisija mora koristiti kontrolisanu metodologiju

Novi Zakon daje Ministarstvu osnov da propiše način praćenja emisija iz stacionarnih izvora, postupke mjerenja, provjeru tačnosti i kalibraciju uređaja, ocjenjivanje rezultata i način dostavljanja podataka informacionom sistemu.

Do donošenja novih podzakonskih akata nastavljaju da se primjenjuju postojeći propisi doneseni prema prethodnom zakonu, ako nijesu u suprotnosti sa novim Zakonom. Novi podzakonski akti treba da se donesu u roku od dvije godine.

To je važna tranziciona situacija.

Kompanije treba da prate i novi zakon i postojeće podzakonske akte koji ostaju operativno relevantni.

Akreditovane laboratorije ostaju važne za dokazivanje emisija

Poslove praćenja kvaliteta vazduha, emisija iz stacionarnih izvora i kvaliteta goriva obavljaju pravna lica koja imaju odgovarajuću dozvolu Agencije zasnovanu na akreditaciji.

Za kompaniju to znači da rezultat mjerenja nije samo broj koji može izmjeriti bilo koji serviser.

Kada zakon traži formalni monitoring, treba provjeriti ko može izvršiti mjerenje i kakav izvještaj daje.

Dobavljača laboratorijske usluge zato treba tretirati kao regulatorno relevantnog eksternog partnera.

Kompanije koje koriste gorivo imaju dodatne obaveze u određenim situacijama

Zakon uređuje i kvalitet goriva.

Pravna lica i preduzetnici koji stavljaju gorivo na tržište ili ga nabavljaju za sopstvene potrebe vode evidenciju o količini goriva i podatke dostavljaju Agenciji do 31. marta za prethodnu godinu.

Takođe moraju obezbijediti praćenje i izvještavanje o kvalitetu goriva prema relevantnom podzakonskom propisu.

Ovo neće biti podjednako relevantno svakoj firmi.

Ali većem industrijskom operateru koji značajne količine goriva nabavlja za sopstvena postrojenja svakako treba provjeriti obuhvat zahtjeva.

Srednja postrojenja za sagorijevanje ulaze u savremeniji EU okvir

Novi Zakon prenosi Direktivu EU 2015/2193 o ograničenju emisija iz srednjih postrojenja za sagorijevanje.

To je relevantno kompanijama koje koriste kotlove, gasne turbine i druga postrojenja za sagorijevanje unutar odgovarajućeg regulatornog opsega.

Novi sistem kvaliteta vazduha može u određenim teritorijalnim situacijama dovesti i do strožih emisijskih zahtjeva za srednja postrojenja kada je to potrebno za poboljšanje kvaliteta vazduha.

Zato održavanje i energetski sektor unutar kompanije treba uključiti u regulatory review.

Inspektor može privremeno zabraniti rad izvora

Novi zakon daje inspekciji konkretna ovlašćenja.

Ako stacionarni izvor radi protivno propisu ili emisije prelaze propisane vrijednosti, inspektor može naložiti mjere, tražiti dodatna mjerenja i privremeno zabraniti rad izvora dok se problem ne riješi.

Može zabraniti i rad stacionarnog izvora ili aktivnosti koja se sprovodi protivno Zakonu.

Za proizvodnu kompaniju potencijalni trošak zato nije samo novčana kazna.

Zastoj procesa može imati mnogo veći poslovni efekat.

Kazne za pravna lica idu do 40.000 eura

Za određene prekršaje Zakona pravno lice može biti kažnjeno od 2.000 do 40.000 eura.

Među sankcionisanim propustima su nepribavljanje potrebne dozvole za emisiju, neobezbjeđivanje redovnog mjerenja emisija, nevođenje propisanih evidencija i nedostavljanje određenih podataka.

Za odgovorno lice predviđena je kazna od 500 do 4.000 eura, a za preduzetnika od 1.000 do 12.000 eura.

Zakon pri odmjeravanju sankcije uzima u obzir i težinu, trajanje, posljedice, ponavljanje prekršaja i eventualnu ekonomsku korist ostvarenu kršenjem propisa.

ISO 14001 i Zakon o vazduhu imaju različite funkcije

ISO 14001 daje organizaciji sistem kojim upravlja ekološkim aspektima, obavezama usklađenosti, monitoringom i poboljšavanjem ekološkog učinka.

Zakon o zaštiti vazduha određuje konkretne pravne obaveze.

ISO 14001 sertifikat zato ne zamjenjuje emisijsku dozvolu niti propisano mjerenje.

Ali kvalitetan EMS može pomoći da kompanija zna:

koja dozvola važi, kada se mjerenje sprovodi, ko je odgovoran, gdje se čuva izvještaj i šta se radi kada rezultat odstupi.

Upravo tu ISO 14001 dobija operativnu vrijednost.

Registar ekoloških aspekata treba da odgovara stvarnim emisijskim izvorima

ISO 14001 firma treba da zna koji njeni procesi emituju zagađujuće materije u vazduh.

To ne uključuje samo glavni proizvodni dimnjak.

Zavisno od djelatnosti mogu biti relevantni sagorijevanje, procesne emisije, organski rastvarači, skladištenje goriva ili drugi izvori.

Zato registar aspekata treba povezati sa regulatornom evidencijom stacionarnih izvora.

Jedan sistem treba da podrži drugi.

Dozvole treba uključiti u registar obaveza usklađenosti

Dozvola ne treba da ostane dokument koji poznaje samo jedna osoba.

U ISO 14001 sistemu treba biti jasno:

• koja dozvola važi;
• za koji izvor;
• koje granične vrijednosti propisuje;
• kakav monitoring zahtijeva;
• koji izvještaji i rokovi postoje;
• ko prati ispunjavanje uslova.

To omogućava da compliance status bude provjerljiv kroz interni audit i upravljačke procese.

Promjena procesa treba da provjeri vazduh prije puštanja u rad

Novi proizvod ili povećanje kapaciteta može promijeniti emisije.

Isto važi za promjenu goriva ili tehnologije.

Zato change control industrijske kompanije treba da sadrži environmental provjeru prije konačnog odobrenja projekta.

Ne nakon prvog mjerenja kada je postrojenje već pušteno u rad.

Takav pristup smanjuje rizik naknadnog tehničkog prilagođavanja.

Šta kompanije treba da provjere sada

Nakon 15. avgusta 2026. industrijske kompanije treba da pregledaju svoj status prema novom Zakonu.

Posebno treba provjeriti:

• sve stacionarne izvore emisija;
• postojeće emisijske dozvole;
• integrisane dozvole i EIA uslove gdje su relevantni;
• promjene i rekonstrukcije izvora;
• plan i učestalost mjerenja;
• status laboratorije koja sprovodi mjerenja;
• evidencije rezultata;
• potrošnju goriva;
• evidenciju rada uređaja za smanjenje emisija;
• rokove za dostavljanje podataka;
• ISO 14001 obaveze usklađenosti;
• podzakonske akte koji ostaju na snazi tokom prelaznog perioda.

Ne treba svakoj kompaniji isti paket dozvola.

Prvo se utvrđuje stvarni regulatorni obuhvat.

Ne treba automatski praviti potpuno novi environmental sistem

Donošenje novog Zakona ne znači da postojeći ISO 14001 sistem više ne vrijedi.

Ako kompanija već dobro kontroliše emisije, veći dio procesa može ostati.

Potrebno je napraviti regulatory gap pregled.

Zatim ažurirati samo pogođene obaveze, dozvole, evidencije i procedure.

To je racionalnije od ponovnog pisanja kompletnog sistema.

ConsultHQ može povezati novi Zakon sa ISO 14001 sistemom

Kompaniji nije potreban zaseban sistem za emisije ako već ima funkcionalan EMS.

Potrebno je da dozvole, monitoring, evidencije i promjene procesa budu povezani sa odgovornostima koje kompanija svakodnevno koristi.

ConsultHQ može kroz ISO 14001 i regulatory gap analizu provjeriti postojeće izvore emisija i dokumentaciju prema Zakonu 117/2026 sa važećom ispravkom i relevantnim podzakonskim aktima.

Cilj je utvrditi šta kompanija već kontroliše, koje nove obaveze se na nju stvarno odnose i gdje postoji gap prije narednog audita ili inspekcijske provjere.

Povezane stranice: ISO 14001 u Crnoj Gori, ISO standardi za fabrike, gap analiza, integrisana dozvola i procjena uticaja.

Zvanični izvori: Službeni list: Zakon 117/2026; Službeni list: Ispravka 120/2026.

← Svi članci